Een leeg pand doet meer dan lelijk staan. Het onderbreekt de loop, het drukt de sfeer en het doet iets met het vertrouwen van bezoekers én ondernemers. Tegelijk is het één van de weinige plekken waar je als centrum echt kunt sturen. Leegstand is geen verloren zaak. Het is wel taai werk, met veel partijen aan tafel.

Het kondigt zich aan

Een ondernemer stopt bijna nooit van de ene op de andere dag. De omzet loopt terug. De ambitie verandert. Er speelt iets thuis. Of iemand weet simpelweg niet meer hoe het verder moet.

Die signalen zie je alleen als je er komt. Niet in het kwartaaloverleg, maar op een dinsdagochtend in de winkel. Wie die gesprekken voert, weet maanden eerder wat eraan zit te komen. En dan kun je nog wat: een opvolger zoeken, een doorstart begeleiden, vast nadenken over een tijdelijke invulling. Bij leegstand is voorkomen minstens zo belangrijk als vullen.

Tijdelijk vullen helpt, maar lost niets op

Pop-ups, een flexwinkel met een kort contract, de €1-actie: het werkt. Het verlaagt de drempel voor iemand die wil beginnen en het brengt beweging in de straat.

Alleen blijft het onderliggende probleem staan. Wil je echt verschil maken, dan moet je met pandeigenaren, ontwikkelaars en de gemeente naar de lange termijn kijken. Kleinere panden. Andere indelingen. Wonen of zorg waar ooit alleen winkel zat. Dat vraagt lef, en het vraagt dat iemand een oud verdienmodel loslaat.

Lichtenvoorde: 71 aanmeldingen

Bij de €1-actie in Lichtenvoorde meldden zich 71 ondernemers aan. Wat we vooraf niet hadden bedacht: de aandacht die dat opleverde bracht ook panden in beeld die helemaal niet meededen. Een deel daarvan is gewoon via de markt verhuurd, na jaren leegstand.

Binnen vijf maanden was de leegstand meer dan gehalveerd. In zes maanden werden veertien panden ingevuld of overgenomen.

Niet zo vol mogelijk, maar zo kloppend mogelijk

Elk pand vullen is geen doel op zich. Te veel van hetzelfde maakt een centrum kwetsbaar, en te grote winkels ook: die staan er het langst leeg zodra de huurder vertrekt. Een mix werkt beter. Winkels, horeca, dienstverlening, een stukje cultuur.

Horeca is daarin de versterker. Een centrum zonder terras is een centrum waar je niets meer te zoeken hebt zodra je je boodschappen hebt. Maar niet elk pand is er geschikt voor en niet elk plan past. Daar heb je vooraf een lijn voor nodig, anders wordt het per aanvraag improviseren.

Eerst één eigenaar die beweegt

Zonder pandeigenaren gebeurt er niets. En dat begint bij weten wie ze zijn. Dat is minder vanzelfsprekend dan het klinkt, zeker bij panden die al jaren dichtzitten.

In de praktijk zien we steeds hetzelfde patroon: er is één eigenaar die als eerste iets doet. Gaat dat goed, dan volgt de rest sneller dan je denkt. Niemand wil de laatste zijn met een dichtgeplakte etalage.

Wat werkt in beleid

  • Houd het kernwinkelgebied compact en aaneengesloten.
  • Zoek zelf contact met winkeliers die misschien gaan stoppen. Wacht niet tot ze bellen.
  • Maak ruimte voor andere functies: wonen, werken, zorg.
  • Werk met vastgoedpartijen aan een plan voor over vijf jaar, niet voor volgend seizoen.

Pak je het zo aan, dan is leegstand niet alleen een risico. Dan wordt het de plek waar je je centrum kunt verbouwen naar wat het moet worden.